Na het wegevallen van het aaltjesmiddel Vydate zijn veel peentelers overgeschakeld op Verango. ,,Daarmee leg je een belangrijke basis voor de beheersing van een brede range van schadelijke aaltjes’’, zegt adviseur en peenspecialist Richard van der Steege van Van Iperen.
Vanuit de praktijk rees echter ook de vraag of de toepassing van Verango nog verder versterkt kan worden tegen schimmels als Sclerotinia en Cavity Spot. Dat leidde afgelopen jaar tot een praktijkproef in Bant (NOP), waarbij onder meer het biologische middel Serenade werd toegevoegd. Van der Steege, die betrokken was bij de proef, licht de resultaten toe.
Richard van der Steege is adviseur akkerbouw & bloembollen bij Van Iperen. Zijn werkgebied omvat Flevoland en delen van Drenthe, Overijssel en Noord-Holland.
,,Peentelers hebben het afgelopen jaar vrij weinig last gehad van ziekten en plagen. Maar dat geldt helaas niet voor de aaltjes; de problemen daarmee worden jaar op jaar groter.’’ Richard van der Steege vat in twee zinnen samen waar wat hem betreft de grootste zorg voor de toekomst zit: de beheersing van aaltjes. ,,Dan hebben we het vooral over vrijlevende aaltjes en wortellesieaaltjes (P. penetrans, P. Teres), maar zeker ook over wortelknobbelaaltjes (M. chitwoodi & hapla). Van al die soorten zien we steeds meer schade’’, zo benadrukt hij nog maar eens.
De adviseur ziet dat telers de problematiek – gelukkig - steeds serieuzer nemen, maar vindt desondanks dat er nog meer ‘geprikt’ moet worden om aaltjes op te sporen. ,,Voor een structurele bestrijding van aaltjes móet je weten welke aaltjes je hebt en waar ze zitten. Is het niet voor peen, dan wel voor de andere gewassen in het bouwplan. Kennis over aaltjes bepaalt in steeds grotere mate het succes van de teelt’’, zo durft hij wel te stellen.
Praktijkproef in Bant
Sinds Vydate is weggevallen, zijn de meeste peentelers in zijn werkgebied overgeschakeld op het middel Verango. ,,Omdat Verango een vloeibaar middel is, was het aanvankelijk nog even zoeken naar de juiste apparatuur om het toe te kunnen passen voor of tijdens het zaaien. Maar inmiddels hebben de meeste telers en loonwerkers dit goed voor elkaar en heeft het middel een vaste plek binnen de teelt’’, zo weet Van der Steege.
Om de effectiviteit van Verango nog eens langs de meetlat te leggen is afgelopen seizoen een praktijkproef uitgevoerd bij een akkerbouwbedrijf in Bant (NOP). Daarbij is tegelijkertijd ook onderzocht welke verschillen er zijn tussen twee mogelijke toevoegingen aan Verango: Contans en Serenade. Van der Steege legt uit: ,,Contans is een biologisch middel op basis van de schimmel Coniothyrium minitans. We weten dat het een toegevoegde waarde heeft tegen Sclerotinia, wat met name in de Noordoostpolder als een belangrijke plus wordt gezien. Een nadeel is echter dat het gekoeld – onder 4°C - bewaard moet worden om de sporen van de schimmel effectief te houden. Qua gebruik en logistiek is dat soms lastig, zeker voor (loon)bedrijven die op meerdere locaties land klaarmaken voor de wortelteelt.
Een alternatief voor Contans is het eveneens biologische middel Serenade, dat deze bewaarbeperking niet heeft. Bovendien werkt Serenade wat breder dan Contans en is het behalve tegen Sclerotinia, ook effectief tegen Cavity Spot en Phytophthora.’’
‘Serenade heeft meerwaarde’
Voor de praktijkproef zijn op twee hectare bewaarpeen (ras: Nerac) vier verschillende teststroken aangelegd, te weten: 0,625 l/ha Verango + 4 kg/ha Contans, 0,625 l/ha Verango + 5 l/ha Serenade, 0.625 l/ha Verango + 10 l/ha Serenade en een strook met alleen 0, 625 l/ha Verango. Afgelopen herfst zijn deze stroken apart in kisten gerooid en gespoeld. Daarna zijn half januari uit elke kist 20 kilo wortels uitgewogen en beoordeeld.
Uit de resultaten blijkt dat de combinatie van Verango + Contans ca. 7 procent meer gezonde peen oplevert dan toepassing van alleen Verango (81% t.o.v. 74%). Bij toepassing Verango + Serenade (5 l/ha) is dit verschil nog iets groter, namelijk 11 procent (85% t.o.v. 74% gezonde peen).
Hoewel Van der Steege de resultaten van de praktijkproef niet ‘te groot’ wil maken, ziet hij wel een duidelijk positief effect van Serenade op het percentage gezonde, leverbare peen. ,,In deze proef zat het verschil vooral bij het percentage aantasting door Phytophthora. Zonder toevoeging van Serenade lag deze op 9 procent, mét Serenade op nul. Verder weten we uit eerdere proeven en ook vanuit de praktijk dat Serenade altijd wel iets doet op Cavity Spot. Dat maakt de inzet van Serenade – samen met Verango, hoe dan ook de moeite waard.’’
‘Altijd rendabel in bewaarpeen’
Wat Van der Steege betreft wordt de combinatie Verango (0,625 l/ha) + Serenade (5 l/ha) de komende jaren een standaardtoepassing, met name voor bewaarpeen. ,,Uiteindelijk draait het bij bewaarpeen om de kwaliteit. Met Verango + Serenade kun je hierin een stapje vooruit zetten. Dat maakt deze combi hoe dan ook zinvol en rendabel’’, zo besluit hij.
Let op schadelijke aaltjes in wortelen
Onze bodems zitten bomvol aaltjes. Veruit de meeste daarvan zijn gunstig voor onze bodems en dragen bij aan bodemgezondheid. Een beperkt aantal soorten heeft het echter op onze gewassen voorzien en kan ook schade doen aan het eindproduct. Deze schade uit zich in opbrengstderving en/of zichtbare schade zoals misvorming.
Een overzicht van de meest schadelijke aaltjes in de teelt van wortelen:
Pratylenchus penetrans
Hoewel je bovengronds qua loofgroei soms weinig merkt van de aanwezigheid van dit wortel-lesieaaltje, kan een aantasting leiden tot sterk verkorte peen en opbrengstverlies. Het aaltje dringt verder dan sommige andere aaltjessoorten de wortel binnen, maar blijft in alle stadia mobiel. Aangetaste cellen sterven af en verkleuren. ‘PP’ heeft een groot aantal waardplanten. Een goed geslaagde teelt van Tagetes kan de populatie van dit aaltje zeer sterk reduceren.
Meloidogyne hapla
De grootste schade door het Noordelijk wortelknobbelaaltje bestaat in wortelen uit vertakking. Net als bij het wortellesieaaltje zijn er tot drie generaties per jaar en komt dit aaltje vooral voor op lichtere grondsoorten. Een typisch beeld bij schade door M. Hapla zijn zogenaamde spinnenkopjes: op de gevormde knobbel zitten weer een paar kleine zijwortels. Zoals voor alle schadelijke nematoden geldt: teel géén sterk vermeerderend gewas vóór een gevoelig gewas. M. Hapla kan zich niet vermeerderen op monocotyle gewassen als gras, granen en mais.
Paratrichodorus teres
Dit is een aaltje uit de groep van de vrijlevende alen en komt vooral voor op lichte mariene zandgronden in bv. de Noordoostpolder, de Wieringermeer en op Texel. Dit type aaltjes leeft altijd volledig buiten de plantwortel (ectoparasiet). Net als bij bv. cysteaaltjes wordt P. teres actief gelokt door planten (wortel)groei. Ook dit aaltje heeft bijzonder veel waardgewassen wat de beheersing in het bouwplan niet altijd eenvoudig maakt. De meeste (opbrengst)schade ontstaat wanneer er sprake is van een koude en vochtige start van de teelt.
P. penetrans kan leiden tot sterk verkorte peen