,,We zien meer Fusarium in de uien dan we op basis van het groeiseizoen hadden verwacht. En ook witrot komt nu op plekken voor waar we het eerder nooit gezien hebben.’’ Dat zeggen Koos Arens en Rick den Dekker van Van Iperen. Ze maken zich duidelijk zorgen over de toename en – meer nog – de ongrijpbaarheid van beide grondgebonden schimmels. ,,We moeten alles in de strijd gooien om met name Fusarium de baas te blijven. Met een gezonde bodem, een ongestoorde groei en een sterk en weerbaar gewas als basis’’, zo stellen zij.
Koos Arens (rechts) en Rick den Dekker op een partij eerstejaars plantuien. Koos is teeltadviseur, Rick is praktijkonderzoeker bij Van Iperen.
,,De bodemstructuur was op de meeste percelen gewoon goed. En het is ook niet bijzonder nat geweest tijdens het groeiseizoen. Daarom verbaast het ons toch wel dat er weer zoveel Fusarium in de uien zit. Misschien heeft het droge teeltseizoen in combinatie met hoge temperaturen voor stress in de gewassen gezorgd. Maar dan nog: zoveel aantasting hadden we niet verwacht.’’ Koos Arens schetst in een paar zinnen hoe Fusarium – en ook witrot - toch weer voor veel onaangename verrassingen heeft gezorgd. Collega Rick den Dekker bevestigt dit beeld, maar voegt toe dat er wel grote verschillen zijn. Zo vertonen percelen op ruggen en met fertigatie aanzienlijk minder Fusarium, zo ziet hij. ,,Daar groeien de uien gewoon beter weg en ook beter door en is er minder stress. Dat geeft niet alleen een flink hogere opbrengst, maar ook veel minder uitval door Fusarium.’’
Gezonde bodem
Een eerste vereiste om Fusarium beheersbaar te houden is een gezonde, vruchtbare bodem. ,,Maak maximaal gebruik van compost, vaste mest en groenbemesters en zorg voor een goede doorlatendheid van de grond. Dit lijken misschien open deuren, maar we zien dat dit nog niet overal even goed op orde is. Juist voor de uienteelt zijn dit soort zaken essentieel om er een succes van te maken’’, zo stelt Arens. Ook pleit hij ervoor om volop aandacht te besteden aan de ‘voorkant’ van de teelt. ,,Is het perceel wel geschikt en wat is de geschiedenis ervan? Hoe zit het met de rotatie? Zijn er eerder problemen geweest met grondgebonden ziekten? Op al dat soort zaken moet een helder antwoord zijn voordat er iets de grond in gaat.’’ De teeltadviseur noemt in dit kader ook de nieuwe fusariumtoets van het HLB. ,,Deze toets op basis van bodemanalyse kan een mooi extra handvat zijn om inzicht in de aanwezigheid van Fusarium te krijgen en de risico’s af te wegen. Daarmee zijn mogelijke tegenvallers te voorkomen.’’
Uireka 4.0
Den Dekker wijst ook op het nieuwe Uireka onderzoek 4.0 dat komend jaar van start gaat. Daarin krijgt onderzoek naar Fusarium wederom een prominente rol. ,,Behalve dat er opnieuw een groot aantal teeltmaatregelen worden onderzocht en getest, zal de focus dit keer ook sterk liggen op het leren begrijpen van de schimmel. Hoe gaat Fusarium oxysporum precies te werk? Hoe ontwikkelt de schimmel zich onder verschillende praktijkomstandigheden? En wat zijn z’n waardplanten? Wanneer we dat soort zaken beter weten en ook begrijpen, kunnen we nog gerichter maatregelen nemen tegen de schimmel.’’
‘Elk schakeltje dat iets doet tegen Fusarium kunnen we heel goed gebruiken’
Serenade in eerstejaars plantuien
Behalve naar gerichte teeltmaatregelen tegen Fusarium, wordt er ook voortdurend gekeken naar nieuwe middelen(combinaties) die effectief zouden kunnen zijn tegen de schimmel. Zo heeft Van Iperen het afgelopen seizoen – in samenspraak met Bayer - een aantal praktijkproeven uitgevoerd met het biologische middel Serenade in eerstejaars plantuien. Deze zijn uitgerold bij twee telers in de Hoekse Waard en een in Voorne Putten, alle drie op één hectare. In de strokenproef zijn een grondtoepassing met Rudis (0,6 l/ha), een grondtoepassing met Serenade (5 l/ha), een combinatie van beide (Rudis + Serenade) en een strook onbehandeld met elkaar vergeleken. De middelen zijn daarvoor kort voor het zaaien - tijdens de laatste zaaibedbereiding – ingewerkt. Arens benadrukt dat het om reguliere percelen gaat, waar geen specifiek problemen met Fusarium zijn. ,,Het is dus een echte praktijkproef, waarvan de resultaten representatief zijn voor heel Nederland.’’
Minder tarra met Rudis & Serenade
Tijdens het groeiseizoen zijn per proefstrook de plantaantallen genoteerd en is de lengte van het gewas opgemeten. Volgens Arens leverde dit geen wezenlijke verschillen op. Ook qua opbrengst waren de verschillen tussen de vier proefstroken vrij klein, al gaf Rudis (ten opzichte van onbehandeld) wel een duidelijke plus van enkele procenten in de netto-opbrengst in alle maten (8-21, 21 -28 en › 28, red.) en gaf de combinatie van Rudis + Serenade weer een kleine plus ten opzichte van Rudis solo. ,,Het lijkt er dus op dat de middelen Rudis en Serenade elkaar op de een of andere manier versterken, met name in de vorm van minder uitval. Van Rudis weten we dat het een goede werking heeft tegen Fusarium, maar wat voegt Serenade hieraan toe? Helpt dit middel actief mee om Fusarium de kop in te drukken? Of stimuleert het toch vooral de wortelgroei en beschermt het de wortels, waardoor de plantuitjes weerbaarder zijn tegen bodemschimmels? Dat zijn vragen waar wij graag meer duidelijkheid over zouden willen krijgen’’, zo geven Arens en Den Dekker hun voorlopige bevindingen weer.
,,Elke kilo meeropbrengst in uien is winst en dat geldt zéker voor een kapitaalintensief gewas als eerstejaars plantuien.’’
‘Elke kilo meeropbrengst is winst’
Hoe dan ook zien beide mannen de meeropbrengst (in de vorm van minder tarra) van Rudis + Serenade als een stap voorwaarts. ,,Elke kilo meeropbrengst in uien is winst en dat geldt zéker voor een kapitaalintensief gewas als eerstejaars plantuien. Alleen al daarom is het de moeite waard om de proef komend jaar weer te herhalen’’, zo stellen ze.
Wat komend seizoen nog aanvullend gebeurt, is onderzoek naar het nawerkingseffect van Rudis en Serenade in de tweedejaars plantuien. Daarbij wordt vooral gekeken of er – net als bij toepassing in pootaardappelen – sprake is van een ‘weggroei-effect’. ,,Hopelijk laat Serenade hier ook iets moois zien, want dat zou het middel nog weer wat interessanter maken voor de praktijk. Hoe dan ook kunnen we elk schakeltje dat iets doet tegen Fusarium heel goed gebruiken’’, zo besluit Arens.