,,Met het wegvallen van het middel Sencor gaat de onkruidbestrijding in wortels erg lastig worden’’, zeggen Anne en José Waverijn in Philippine (Z-Vl.). Met name de bestrijding van zwarte nachtschade zien ze met grote zorg tegemoet.
Maatschap Waverijn is een begrip in Zeeuw-Vlaanderen als het om de teelt van wortels gaat. ,,Mijn vader is er in 1976 mee gestart en daarna hebben we het gestaag uitgebouwd tot specialiteit van ons bedrijf. Jaarlijks telen we zelf zo’n 50 hectare wortels en daarnaast voeren we nog zo’n 300 hectare aan loonwerk en teeltondersteuning uit voor andere worteltelers. Eigenlijk doen we alles wat nodig is voor teelt: van zaaien tot en met de bewaring’’, vertelt José Waverijn in een van de kantoorruimtes van het bedrijf.
Naast hem zit dochter Anne, die sinds een half jaar ook in de maatschap zit. Beide zijn enthousiast zijn over de wortelteelt en zien ook nog volop kansen. ,,De meeste grond op Zeeuws-Vlaanderen heeft nog nooit een wortel gezien. Qua beschikbaarheid van grond en vruchtwisseling kunnen we hier dus nog wel honderd jaar vooruit met de teelt’’, zo stelt José. Het overgrote deel van de wortels staat op lichte(re) grond en wordt in de zomerperiode afland geleverd. Net over de Belgische grens – op zo’n 60 kilometer van het bedrijf - zitten drie grote afnemers, waaraan bijna alle wortels worden geleverd. ,,Met de afzetmogelijkheden zit het hier dus ook wel goed’’, zo benadrukken beide nog maar eens.
Anne Waverijn runt samen met haar ouders José en Annette een akkerbouw- en loon- en koelbedrijf in Philippine (Z-Vl.). Het bedrijf is gespecialiseerd in de teelt van wortels. Op het eigen akkerbouwbedrijf verbouwen ze jaarlijks zo’n 50 hectare wortels. Daarnaast verzorgen ze nog eens 300 hectare wortels voor derden (van zaaien tot afzet).
Belangrijke voorwaarde om peen te kunnen telen is beregening. Met name voor de vroege peen is de beschikbaarheid van zoet water absoluut noodzakelijk. Omdat water uit sloten te brak is, moet de oplossing komen uit de (ondergrondse) zoetwaterbellen die de afgelopen jaren intensief zijn opgespoord. ,,Gelukkig zijn we in dit gebied redelijk goed bedeeld met zoetwaterbellen. Bijna overal kunnen we wortels telen; slechts een enkel perceel valt hierop af’’, aldus Anne. Voor een snelle kieming en begingroei wordt er al voor het zaaien (op de vooraf getrokken ruggen) beregend met zowel haspels als beregeningbomen. ,,Belangrijk hierbij is dat er voortdurend aansluiting is met vocht van onderop, waardoor de wortels snel en ongestoord kunnen groeien. Veel percelen worden immers al in de zomer gerooid; de kilo’s moeten er dus al vroeg onder zitten.’’
Voortdurende dreiging van virus
Hoewel de wortelteelt een vaste en stabiele pijler onder het bedrijf is, zijn er ook zaken die toekomst van de teelt behoorlijk onder druk zetten. Een daarvan is de voortdurende dreiging van virusoverdracht door luizen. Vooral de vroegst gezaaide percelen kunnen er bij vroege luizenvluchten behoorlijk schade van ondervinden, zo weten beide uit ervaring. ,,Met name 2022 was een jaar met enorm veel schade. Het roodbladigheidsvirus, maar ook het Motley dwarf virus, hebben toen voor zeer ernstige groeiremmingen gezorgd. Van de vroeg gezaaide wortels hebben we toen zeker 80 hectare niet kunnen oogsten’’, zo weet José nog goed.
Belangrijkste oorzaak van de toegenomen virusdreiging is het wegvallen van de zaadcoatings (in 2019, red.). Sindsdien probeert de maatschap de risico’s met gerichte maatregelen in te dammen. Dat gebeurt onder meer met een aangepaste rassenkeuze. ,,We kiezen steeds vaker voor zogenaamde continentale rassen. Deze geven bij warm voorjaarsweer vaak een wat vlottere start waardoor het gewas minder schade ondervindt door luizen en virus. Ook gebruiken we meerdere biostimulanten, vaak fulvine- en huminezuren, om de gewassen zo vitaal mogelijk te houden’’, zo somt José op.
Ook de recente toelating van Sivanto Prime in wortels helpt om het luizenprobleem de kop in te drukken, al geldt dit wat minder voor de vroege wortelteelt, waar de maatschap zich juist op richt. ,,Probleem blijft dat bij hele vroege luizenvluchten de peen vaak nog zo klein is dat spuiten tegen luizen gewoon geen reële optie is. We moeten dus maar hopen dat de luizenvluchten dit jaar wat later zijn en dat de gewassen dan zo sterk zijn dat ze eroverheen groeien.’’
‘Als zwarte nachtschade ontsnapt, dan worden het enorme struiken
en kun je een fatsoenlijke oogst wel vergeten’
Zorgen over onkruidbestrijding
Een tweede grote zorg die er dit jaar bijkomt is de onkruidbestrijding. Vanaf dit seizoen is namelijk het middel Sencor niet meer toegelaten. ,,Sencor is altijd een heel belangrijk na-opkomstherbicide geweest in de wortels, met name tegen zwarte nachtschade, maar ook tegen varkensgras, bingelkruid en duivenkervel. Het is werkelijk doodzonde dat de toelating van dit middel is ingetrokken’’, zo wil José graag benadrukken.
Hoewel er met (combinaties van) bodemherbiciden als Challenge, Stomp® en Boxer® nog mogelijkheden zijn om onkruiden te bestrijden, vreest hij dat met name zwarte nachtschade onbeheersbaar gaat worden – zéker wanneer in droge voorjaren de bodemherbiciden ook nog eens onvoldoende werken . ,,Als zwarte nachtschade samen met de wortels bovenkomt, dan zitten we echt met de handen in het haar. Ik zie vooralsnog geen reële mogelijkheden om dit onkruid dan nog aan te pakken.
Wat de consequenties hiervan zijn weet de ondernemer vanuit ervaringen uit het verleden. ,,,Als zwarte nachtschade ontsnapt, dan worden het enorme struiken en kun je een fatsoenlijke oogst wel vergeten. Je hoeft er maar een paar op een strekkende meter te hebben en de oogstmachine loopt helemaal vast.’’
Voor wat betreft mechanische onkruidbestrijding zijn de mogelijkheden beperkt. ,,We hebben twee hoekschoffels waarmee we – als de omstandigheden dat toelaten - een of twee keer door het gewas gaan. Daarmee kunnen we de flanken van de ruggen wat schoner maken, maar ook niet veel meer dan dat. Bovenop de ruggen houden onkruiden als zwarte nachtschade vrij spel. Bovendien zijn we voorzichtig met schoffelen. Als je de haarwortels raakt leidt dat altijd wel wat tot opbrengstderving’’, zo weet Anne.
Spotsprayer of laserwieder?
Inmiddels heeft de maatschap ook al met een schuin oog gekeken naar alternatieve bestrijdingsmogelijkheden, zoals de inzet van een spotsprayer in combinatie met Roundup. José: ,,Met een nauwkeurige selectiviteitsinstelling zou je daar wellicht goede resultaten mee kunnen boeken. Maar er zijn ook risico’s. Zo is het nog onduidelijk wat het effect van drift is op de ontwikkeling van de wortels. Daarnaast is het de vraag hoe de haarwortels op toepassing van Roundup reageren.’’ Ook de laserwieder is voorlopig nog een brug te ver voor de maatschap. ,,Hierbij speelt vooral de beperkte capaciteit en natuurlijk het forse prijskaartje wat er aan zo’n machine hangt.’’
Voorlopig wordt er maximaal ingezet op toepassing van bodemherbiciden, waarbij het hopen is op wat regen – waardoor deze middelen goed kunnen werken. Een vroege beregeningsronde om de bodemherbiciden op ‘gang te helpen’ zien beide maten hooguit als een noodoplossing. ,,Dat geeft wéér extra werk en extra kosten. Daar zitten we – met al het werk dat we al hebben – echt niet op te wachten.’’
‘Risico’s worden te groot’
Wanner het einde van het gesprek nadert, wil José graag nog een keer benadrukken dat de verschraling van het middelenpakket hem ernstig zorgen baart en dat de risico’s van teelten zoals wortels nu echt tegen een grens aan lopen. Daarbij vindt hij het extra wrang dat er vijf kilometer verderop in België nog wel na-opkomstmiddelen beschikbaar zijn in wortels. ,,Dat kan op het einde van het seizoen het verschil zijn tussen een topoogst of een misoogst.’’
Op de vraag of ze overwegen om (ook) daar wortels te gaan telen klinkt echter een resoluut ‘nee’ ,,In België zijn er maar weinig mogelijkheden om gewassen te beregenen; voor wortels is dat echt essentieel. Verder beschikken we hier over goede gronden en misschien wel het belangrijkste: we willen gewoon hier in Zeeuw-Vlaanderen boeren. Dat is en blijft onze thuisbasis.’’
‘Een buitje zou welkom zijn’
,,De wortels staan er goed op, maar een buitje zou onderhand welkom zijn’’, zegt Anne Waverijn uit Philippine (Z-Vl.). Half april checkt ze een van de vroegste percelen - gezaaid op 20 maart. Anne maakt sinds afgelopen najaar deel uit van maatschap Waverijn, een bedrijf dat al vele jaren gespecialiseerd is in de wortelteelt.
Hoewel de maatschap nog volop kansen ziet voor de wortelteelt, zijn er ook de nodige uitdagingen, zoals vroege virusbesmettingen. ,,Vooral de vroegst gezaaide percelen kunnen bij vroege luizenvluchten behoorlijke schade oplopen’’, zo weet Anne. Dit jaar komt daar nog een extra zorg bij: het wegvallen van het onkruidmiddel Sencor. ,,Met name de bestrijding van zwarte nachtschade, varkensgras en bingelkruid wordt daardoor een grote uitdaging.’’
Stomp® 400 SC is een geregistreerd handelsmerk van BASF
Boxer® is een geregistreerd handelsmerk van Syngenta