Phytophthora is een bekende naam binnen de (glas)tuinbouw en roept bij telers vaak direct zorgen op. Tegelijkertijd vraagt de problematiek in de bedekte teelt om nuance. In groentegewassen zoals paprika en tomaat, maar ook in sierteeltgewassen, is de ziektedruk niet vergelijkbaar met die in akkerbouwmatige teelten of met situaties die we kennen uit zachtfruit zoals aardbei.
Dat heeft alles te maken met de mate van teeltsturing. Zowel in grondgebonden teelten als substraatteelten beschikken telers tegenwoordig over veel meer mogelijkheden om klimaat, watergift en hygiëne te beheersen. Daardoor is Phytophthora in de kas steeds vaker een incidenteel probleem, geen structurele bedreiging.
Phytophthora in tomaat. Hoewel de veroorzaker - Phytophthora infestans - dezelfde is als in aardappel, verloopt een aantasting in de kas doorgaans minder agressief en is deze beter beheersbaar.
Verschillende soorten, verschillende risico’s
Belangrijk is om onderscheid te maken tussen de verschillende Phytophthora-soorten per gewas. In paprika gaat het om Phytophthora capsici, in aardbei om Phytophthora cactorum (stengelbasisrot) en Phytophthora fragariae (roodwortelrot). In de boomkwekerij zijn Phytophthora ramorum, Phytophthora cactorum en Phytophthora cinnamomi de boosdoeners, terwijl in tomaat Phytophthora infestans kan voorkomen. Hoewel deze ziekteverwekkers biologisch verwant zijn, verschillen gevoeligheid, aantastingsbeeld en ontwikkeling sterk per gewas en teeltsituatie.
Juist in tomaat speelt die nuance een grote rol. Hoewel de veroorzaker dezelfde is als in aardappel, verloopt een aantasting in de kas doorgaans minder agressief en is deze beter beheersbaar, mits de teeltomstandigheden op orde zijn.
Phytophthora capsici (stengel- en wortelrot) bij paprika. Tien jaar geleden was dit nog een gevreesde
schimmel; tegenwoordig is deze via teeltmaatregelen goed beheersbaar.
Phytophthora cinnamomi veroorzaakt wortel- en voetrot bij verschillende soorten houtige
siergewassen, zoals Chamaecyparis (schijncypres).
Phytophthora in aardbeien
In de teelt van aardbeien kan Phytophthora soms nog een onvoorspelbare en ongrijpbare ziekte zijn. Er zijn een aantal zaken die een rol spelen. Schoon uitgangsmateriaal is uitermate belangrijk om in de productieteelt zo min mogelijk problemen te hebben. Er zijn plantenkwekers die gespecialiseerd zijn in de opkweek van wachtbed- en trayplanten. Zij zorgen ervoor dat de planten zo optimaal mogelijk opgekweekt worden. Met de modernste teelttechnieken kweken zij het plantmateriaal op zodat deze in de productieteelt het maximale kunnen geven. Hier speelt ook de rassenkeuze een rol. Het ene ras is namelijk gevoeliger dan het andere. Dit is ook bepalend voor de gewasbeschermingsstrategie die wordt opgesteld om zo preventief mogelijk te werken. Daarnaast is hygiëne een belangrijke factor. Schoonmaken, ontsmetten of stomen van trays en bakken kan veel problemen in een volgende teelt voorkomen. Teeltsysteem, substraat, gewasbescherming, bemesting en watergift zijn mede bepalend voor een gezonde plant.
Phytophthora cactorum (stengelbasisrot) in aardbei.
Starten met schoon uitgangsmateriaal is een belangrijk wapen om problemen met deze ziekte te voorkomen.
Phytophthora in de boomkwekerij
In de boomkwekerij vormt Phytophthora een van de belangrijkste ziekten welke verantwoordelijk is voor uitval van planten en struiken. Het kan gaan om een aanzienlijke kostenpost omdat de uitgaven voor plantgoed vaak hoog zijn en de teelt ook nog eens meerjarig is. Enkele procenten aangetaste planten kost al snel behoorlijk opbrengst. Bij geïnfecteerde planten of struiken sterven veelal de kleine wortels eerst af en ontstaan er donkere plekken op de grotere wortels. Uiteindelijk verwelken de planten en/of vallen de bladeren af. Eenmaal zieke aangetaste planten zijn niet te genezen en vormen een besmettingsbron voor de overige planten.
Ziektedruk en vochthuishouding
Phytophthora gedijt zeer goed onder vochtige omstandigheden. Daarbij speelt niet alleen het weer (regen) een rol, maar ook de vochthuishouding op de percelen of op het containerveld. Een goede afwatering is daarom enorm belangrijk. Essentieel is dat de planten niet te “nat” staan. Ook de watergift via het irrigatiesysteem is een belangrijk aandachtspunt. Zorg voor voldoende water en verdeel dit over meerdere keren. Dit is beter dan een grote watergift in een keer.
Van de ziekteverwekker Phytophthora spp. zijn meer dan 200 verschillende soorten bekend, zoals Phytophthora cryptogea (kroon- en wortelrot) die voorkomt in gerbera.
Druppel- of aangietbehandeling
Voor de bestrijding van Phytophthora zijn er (nog steeds) zeer sterke middelen beschikbaar. Veelal betreft dit middelen die preventief worden ingezet, voorafgaand aan een natte periode. De druppel- of aangietbehandeling is doorgaans het meest geschikt, omdat dit de middelen zoveel mogelijk bij de wortels aanbrengt.
Problemen in vruchtgroenten en sierteelt worden kleiner
Tien jaar geleden was Phytophthora in sommige teelten nog een serieuze zorg. Met name in paprika waren de risico’s van infecties groot. Inmiddels kan worden geconcludeerd dat dit probleem nagenoeg volledig is opgelost.
Ook in andere kasgewassen, waaronder tomaat en diverse sierteeltgewassen, zien we dat de problemen duidelijk zijn afgenomen. Aantastingen komen nog wel voor, maar zijn meestal lokaal en goed te managen.
Teeltomstandigheden spelen sleutelrol
Wanneer Phytophthora zich in de bedekte teelt manifesteert, is dat vrijwel altijd te herleiden tot specifieke teelt- en omgevingsfactoren. Veel voorkomende oorzaken zijn:
- Zware regenbuien, waarbij water de kas binnendringt
- Natte of slecht afwaterende plekken, vooral in grondgebonden systemen en ongelijk liggende substraatmatten
- Een verstoord klimaat, met langdurig hoge luchtvochtigheid
- Een te ver doorgevoerde zuinigheid met stoken, waardoor het gewas onvoldoende opdroogt
Daar staat tegenover dat de sector grote stappen heeft gezet. Teeltsystemen zijn sterk verbeterd, met betere waterafvoer, substraatkeuzes en kasconstructies. Daarnaast worden hygiëneprotocollen veel strikter nageleefd, waardoor de kans op introductie en verspreiding van Phytophthora aanzienlijk is verkleind.
Ingrijpen mogelijk bij aantasting
Ontstaat er ondanks preventie toch een Phytophthora-probleem, dan is het belangrijk te weten dat telers beschikken over effectieve en toegelaten middelen binnen de bedekte teelt. Dit zijn onder andere:
Previcur Energy – met een systemische werking, geschikt voor inzet bij beginnende aantasting
Aliette – werkt via versterking van de natuurlijke weerstand van de plant
Daarnaast kan Serenade een waardevolle ondersteunende rol spelen wanneer het product preventief in de bodem, dichtbij de wortels, wordt toegepast. Door de aanwezigheid van Bacillus amyloliquefaciens rond het wortelstelsel wordt de plantweerbaarheid verhoogd en ontstaat een robuuster wortelmilieu.
Hoewel Serenade geen correctief middel is tegen een bestaande Phytophthora-aantasting, draagt het bij aan een weerbaar gewas, dat beter om kan gaan met stressfactoren en infectiedruk. Daarmee past Serenade goed binnen een geïntegreerde aanpak, gericht op preventie, bodemgezondheid en het versterken van de natuurlijke weerstand van de plant.
Preventie blijft leidend
De praktijk laat zien dat Phytophthora in de bedekte teelt vooral kans krijgt wanneer meerdere risicofactoren tegelijk optreden. Daarom blijft preventie de basis: een goed gestuurd klimaat, een kloppende waterhuishouding en consequente hygiëne.
Phytophthora is daarmee geen structurele bedreiging meer, maar een beheersbaar risico binnen de moderne glastuinbouw – in groenten én sierteelt, grondgebonden en niet‑grondgebonden.